HAZE FREE THAILAND
การฟื้นฟูป่า

1. ความหมายการฟื้นฟูป่า

การฟื้นฟูป่า คือ กระบวนการทางนิเวศวิทยาที่จะช่วยเร่งให้โครงสร้าง และการทำงานของระบบนิเวศ รวมถึงความหลากหลายทางชีวภาพของพื้นที่กลับมาคล้ายคลึงกับระบบนิเวศป่าดั่งเดิมให้มากที่สุด ในการฟื้นฟูป่าเราไม่สามารถที่จะปลูกพืชทุกชนิดหรือนำสัตว์ทุกชนิดที่เคยมีอยู่ในพื้นที่กลับมาได้พร้อมๆ กันทีเดียว เนื่องจากในพื้นที่ส่วนใหญ่ยังไม่มีข้อมูลที่สมบูรณ์เกี่ยวกับชนิดของพรรณไม้และสัตว์ต่างๆ ที่เคยอาศัยอยู่ การฟื้นฟูป่าจึงมุ่งเน้นที่จะสนับสนุนกระบวนการพัฒนาตัวเองของระบบนิเวศป่า ด้วยการฟื้นฟูโครงสร้างและการทำงานของระบบนิเวศโดยการปลูกพืชที่มีความสำคัญต่อระบบนิเวศดั้งเดิม ความสำเร็จของการฟื้นฟูป่า สามารถวัดได้จากจำนวนชั้นเรือนยอดของต้นไม้ที่เพิ่มขึ้น จำนวนของชนิดสิ่งมีชีวิตที่กลับเข้ามาในพื้นที่ โดยเฉพาะชนิดที่หายากหรือมีความสำคัญต่อการดำรงอยู่ของระบบนิเวศและคุณภาพของดินที่ดีขึ้น เป็นต้น การฟื้นฟูป่าจึงจัดเป็นการปลูกป่าที่มีลักษณะเฉพาะที่แตกต่างไปจากการปลูกป่าชนิดอื่นๆ

2. การฟื้นฟูป่าด้วยวิธีพรรณไม้โครงสร้าง

      2.1 พื้นที่ที่เหมาะสมสำหรับการฟื้นฟูป่าด้วยวิธีพรรณไม้โครงสร้าง
      การฟื้นฟูป่าเหมาะกับพื้นที่ปลูกป่าเพื่อการอนุรักษ์ เช่น การปลูกป่าเพื่อนอนุรักษ์สัตว์ป่า รักษาสภาพสิ่งแวดล้อมเพื่อการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ หรือการปลูกป่าเพื่อให้ชุมชนใช้สอยเก็บเกี่ยวผลผลิตต่างๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการฟื้นฟูป่าที่ถูกทำลายในพื้นที่อนุรักษ์ อย่างไรก็ตามในพื้นที่เหล่านี้มีสภาพเป็นเพียงป่าเสื่อมโทรมที่เคยผ่านการสัมปทานไม้หรือเคยเป็นพื้นที่การเกษตรกรรมเดิม พื้นที่เหล่านี้ต้องได้รับการฟื้นฟูให้กลับสู่สภาพเดิมก่อน จึงจะสามารถเป็นแหล่งพักพิงของเหล่าพรรณพืชและสัตว์ป่าได้

      2.2 ลักษณะพรรณไม้ที่เลือกสำหรับใช้เป็นพรรณไม้โครงสร้าง
      ต้นไม้ที่จะนำมาเป็นพรรณไม้โครงสร้างนั้น ต้องมีคุณลักษณะดังนี้

  • มีโอกาสรอดตายสูง เมื่อปลูกในพื้นที่ป่าเสื่อมโทรม
  • มีการเจริญเติบโตเร็ว
  • มีทรงพุ่มที่หนา กว้าง สามารถบดบังแสงแดด ทำให้วัชพืชเติบโตไม่ได
  • ออกดอก ติดผล หรือให้ทรัพยากรที่ดึงดูดสัตว์ป่าได้ตั้งแต่อายุน้อยๆ

      พรรณไม้โครงสร้างยังต้องสามารถปลูกและดูแลได้ง่ายในเรือนเพาะชำ ต้นไม้ที่ไม่สามารถเพาะได้ ย่อมไม่อาจนำมาใช้ในการปลูกได้ พรรณไม้โครงสร้างจึงต้องมีคุณลักษณะที่เหมาะสมต่อการเพาะเลี้ยงในเรือนเพาะชำด้วย ได้แก่ มีปริมาณเมล็ดเพียงพอ งอกได้เร็ว และพร้อมเพรียงกัน ต้นกล้าควรเจริญเติบโตจนสามารถนำไปปลูกได้ในเวลาไม่เกิน 1 ปี

      ในพื้นที่ที่ไฟป่ามักเกิดขึ้นในช่วงฤดูแล้ง เช่น ในป่าผลัดใบ การถูกทำลายจากไฟป่าอาจะทำให้การปลูกป่าทั้งหมดล้มเหลวได้ ไม้ที่ถูกคัดเลือกมาเป็นพรรณไม้โครงสร้างสำหรับพื้นที่ลักษณะนี้ จึงต้องมีคุณลักษณะอีกประการหนึ่ง คือ ทนไฟและสามารถแตกยอดขึ้นมาใหม่ได้ ถึงแม้ว่าส่วนที่อยู่เหนือดินจะถูกเผาไหม้และเหลือเพียงส่วนที่อยู่ใต้ดินเท่านั้น

3. เครื่องมือสำหรับการฟื้นฟูป่า

      ในการเริ่มฟื้นฟูป่า จำเป็นต้องพิจารณาหลักเกณฑ์ดังภาพต่อไปนี้